Khi bé tò mò những vật nguy hiểm, hãy giải thích thay vì quát mắng

Khoảnh khắc Ba Mẹ thấy Bé con nhoài người với lấy ổ điện, chạm vào con dao sắc trên bàn, hay ngó nghiêng vào bếp lửa, phản ứng tự nhiên của Ba Mẹ thường là: Quát to, giật mạnh con lại, hoặc la mắng! Điều này xuất phát từ tình yêu thương và sự lo sợ cho an toàn của Bé. Tuy nhiên, Bé nhỏ chưa có khả năng đánh giá mức độ nguy hiểm như người lớn. Bộ não của Bé đang trong giai đoạn khám phá và kết nối; với Bé, một ổ điện màu đen hay một con dao sáng bóng chỉ là những vật thể mới mẻ, thú vị để thử nghiệm. Vì Bé chưa hiểu, nên việc la mắng hay quát tháo không giúp Bé hiểu mối nguy hiểm, mà chỉ dạy Bé sợ hãi Ba Mẹ và làm Bé giấu giếm hành vi tò mò của mình. Vậy, làm thế nào để biến những tình huống “thót tim” này thành bài học an toàn hiệu quả? Hãy cùng Daisy Home tìm hiểu ngay dưới đây Ba Mẹ nhé!

Khi Bé có hành vi tò mò với vật nguy hiểm, Ba Mẹ hãy thực hiện theo công thức 3 bước:

♨️ Bước 1: Phản xạ an toàn

Phản xạ đầu tiên luôn phải là đảm bảo an toàn cho Bé, nhưng Ba Mẹ hãy lưu ý thực hiện nó một cách bình tĩnh và dứt khoát. Nhanh chóng di chuyển Bé ra khỏi vật nguy hiểm (ví dụ: bế con lên khỏi khu vực ổ điện, nhẹ nhàng rút con dao khỏi tay con). Ba Mẹ tuyệt đối không la hét lúc này.

Hành động bình tĩnh của Ba Mẹ sẽ giúp xoa dịu phản ứng tự vệ của Bé và chuẩn bị cho Bé lắng nghe ở bước tiếp theo.

✅ Bước 2: Giải thích nguyên nhân để biến “cấm” thành “hiểu”

Sau khi đã an toàn, Ba Mẹ hãy cúi xuống hoặc ngồi xuống ngang tầm mắt Bé và giải thích cho Bé hiểu hành động vừa rồi. Đây có thể xem là bước quan trọng nhất, nơi Ba Mẹ dùng lời nói để thay thế sự sợ hãi. Thay vì lời cấm chung chung, Ba Mẹ hãy giải thích hậu quả một cách trực quan, sử dụng ngôn ngữ mà Bé hiểu được, tập trung vào cảm giác đau đớn mà Bé sẽ phải chịu.

Ví dụ với kéo/ dao: “Con thấy lưỡi kéo/dao rất sắc không, nếu con cầm chơi, nó sẽ cắn đứt tay con, làm tay con chảy máu đỏ và đau nhức khủng khiếp. Con không chơi nó được đâu, nó chỉ dành cho Ba/Mẹ cắt rau thôi. Con có muốn tay đẹp bị chảy máu không?”

Hay ví dụ với bếp/ nước nóng: “Chỗ này nóng lắm, nó nóng như khi con ăn canh còn chưa được thổi nguội. Nếu tay con chạm vào, da con sẽ bị bỏng, da bị hư đi và con sẽ khóc rất to vì đau. Nếu con chạm vào, tay con sẽ bị đau rát khủng khiếp, da sẽ bị đỏ và phồng lên, phải bôi thuốc đau lắm. Lửa chỉ dành cho ba mẹ để nấu đồ ăn thôi”.

🫕 Nếu Bé không hiểu “sắc” hay “nóng” là gì. Ba Mẹ hãy mô phỏng hậu quả bằng hình ảnh và cảm giác Bé đã từng trải qua. Ví dụ như cho Bé xem một củ quả đã bị cắt (như củ khoai tây) và nói: “Con thấy không, dao làm củ khoai đứt ra. Nếu con chạm vào, nó sẽ làm tay con đứt và chảy máu đỏ, sẽ rất đau”. Hoặc chạm nhẹ tay Bé vào một bề mặt ấm (an toàn) và nói “ấm”, sau đó nói: “Lửa nóng hơn thế này gấp nhiều lần, sẽ làm tay con bị đau rát khủng khiếp”.

Thêm vào đó, Ba Mẹ có thể đưa ra phép so sánh an toàn bằng việc cung cấp một lựa chọn thay thế an toàn để thỏa mãn sự tò mò của Bé như: “Nếu con muốn cắt, con có thể dùng kéo đồ chơi đầu tròn của con. Kéo đó không có răng cá sấu, an toàn tuyệt đối”.

Việc giải thích chi tiết giúp Bé xây dựng mối liên kết thần kinh: Vật A = Đau đớn = Cần tránh, thay vì chỉ là Vật A = Ba Mẹ giận dữ.

📌 Bước 3: Thiết lập quy tắc vùng cấm và lặp lại

Để bài học an toàn được ghi nhớ sâu, Ba Mẹ cần sự nhất quán và lặp lại bằng việc:

Xây dựng quy tắc gia đình: Cùng Bé đi một vòng quanh nhà và chỉ ra các “Vật dụng/Khu vực Cấm” chỉ dành cho người lớn (ví dụ: tủ thuốc, bình nước nóng, máy giặt đang chạy). Dán một biểu tượng cảnh báo nhỏ (như một dấu X/ dấu đỏ) để Bé dễ dàng ghi nhớ.

Khen ngợi sự chủ động: Khi Bé chủ động tránh xa một vật nguy hiểm (dù chỉ là vô tình) hoặc khi Bé hỏi “Mẹ ơi, cái này có sắc không?” trước khi chạm vào, Ba Mẹ hãy ngay lập tức khen ngợi Bé: “Đúng rồi! Con đã nhớ hỏi Ba/Mẹ trước khi chạm vào. Con giỏi quá! Đây là cách mình giữ an toàn đấy!”

Sự tò mò của Bé là một món quà để giúp Bé phát triển, và nhiệm vụ của Ba Mẹ là hướng dẫn Bé sử dụng món quà đó một cách an toàn, chứ không phải dập tắt nó bằng sự sợ hãi. Việc chọn giải thích thay vì quát mắng là một quá trình tốn thời gian hơn, nhưng hiệu quả mang lại là vĩnh viễn. Ba Mẹ không chỉ giúp Bé tránh xa nguy hiểm mà còn dạy Bé kỹ năng tư duy phản biện: hiểu được tại sao phải làm/không làm một điều gì đó.

Khi Bé trưởng thành, Bé sẽ tự động đưa ra những quyết định an toàn dựa trên kiến thức về hậu quả, chứ không phải vì sợ Ba Mẹ giận dữ. Hãy kiên nhẫn, bình tĩnh, và đặt lòng tin vào khả năng học hỏi của Bé các Ba Mẹ nhé!

Daisy Home Preschool