Khi bé dưới 3 tuổi ăn vạ bằng cách làm đau bản thân, ba mẹ cần làm gì?

Có lẽ không ít Ba Mẹ từng rơi vào cảnh hoảng hốt khi thấy Bé mới 1–2 tuổi đập đầu xuống sàn, cắn tay, cấu mình, hay cố tình ngã mạnh mỗi khi không vừa ý. Lúc đó, chúng ta thường rơi vào hai trạng thái: hoặc là quá hoảng sợ mà vội vàng thỏa hiệp để Bé dừng lại, hoặc là giận dữ vì cho rằng con đang làm điều không phải. Nhiều Ba Mẹ cũng thắc mắc: “Con mình có vấn đề tâm lý không?”, “Có nên mắng cho con sợ mà dừng lại?” hay “Nếu cứ kệ thì con có làm đau mình nặng hơn không?”

Trong bài này, Ba Mẹ hãy cùng Daisy Home đi sâu vào thế giới nội tâm của Bé dưới 3 tuổi để hiểu tại sao Bé làm thế và Ba Mẹ cần làm gì để giúp Bé đi qua những khoảnh khắc khó khăn này một cách nhẹ nhàng nhất nhé!

😠 Tại sao Bé lại tự làm mình đau? Phía sau những hành động đó Bé đang muốn nói gì?

Ở tuổi dưới 3, cảm xúc của Bé rất mãnh liệt, nhưng ngôn ngữ vẫn chưa phát triển đủ để diễn đạt. Khi Bé đập đầu, cắn tay hay tự hành hạ mình, thực ra Bé đang cố nói điều gì đó mà chưa biết dùng lời. Và đây là hai lý do phổ biến nhất:

• Cảm xúc quá tải: Bé đang có một cơn giận khổng lồ nhưng không biết gọi tên nó là gì, không biết làm sao để xả ra. Sự đau đớn về thể xác lúc này giống như một cái “van xả”, giúp Bé phân tán bớt nỗi đau tinh thần mà Bé không thể kiểm soát.
• Tiếng vang của sự chú ý: Bé nhận ra rằng mỗi khi Bé làm đau mình, cả thế giới xung quanh bỗng chốc đảo lộn. Ba Mẹ sẽ cuống quýt, lo lắng và có thể là đồng ý với yêu cầu của Bé. Bé chưa hiểu đó là hành động xấu, Bé chỉ thấy đó là hành động “cực kỳ hiệu quả”.

Hiểu được lý do, Ba Mẹ sẽ dễ dàng chọn cách ứng xử giữ bình tĩnh nhưng vẫn bảo vệ Bé, thay vì hoảng loạn hay tức giận. Ba Mẹ hãy trở thành một “bến đỗ” bình yên cho Bé bằng các bước nhẹ nhàng sau:

1️⃣ Bước 1: Đảm bảo an toàn vật lý

Trước tiên, Ba Mẹ cần ngăn Bé làm tổn thương bản thân. Nếu Bé đập đầu xuống sàn cứng, hãy nhẹ nhàng đặt một chiếc gối, tấm thảm dưới đầu Bé hoặc di chuyển Bé lên đệm, sofa hoặc ra chỗ cỏ. Hãy làm việc này một cách lẳng lặng, ít biểu cảm nhất có thể. Nếu Ba Mẹ vừa làm vừa khóc lóc, xót xa, Bé sẽ hiểu rằng: “À, chiêu này hiệu quả cực kỳ, Ba Mẹ đang rất chú ý đến mình”.

2️⃣ Bước 2: Điềm tĩnh như một “tảng đá”

Bước khó nhất nhưng quan trọng nhất là Ba Mẹ giữ bình tĩnh. Ba Mẹ cần giữ gương mặt bình thản dù đôi lúc trong lòng đang như lửa đốt, không quát mắng, cũng không dỗ dành quá mức. Ba Mẹ hãy ngồi cạnh Bé, giữ một khoảng cách an toàn và nói một câu ngắn gọn: “Mẹ thấy con đang rất giận. Mẹ sẽ ngồi đây đợi con bình tĩnh lại để không làm đau mình nữa”.

3️⃣ Bước 3: Phớt lờ hành vi, nhưng không bỏ rơi cảm xúc. Hãy luôn hiện diện bên con.

Ba Mẹ phớt lờ hành động ăn vạ (như không đáp ứng món đồ con đòi), nhưng vẫn hiện diện ở đó để Bé biết mình không bị bỏ rơi. Khi Bé thấy hành động tự làm đau không còn nhận được sự “hốt hoảng” hay “chiều chuộng” từ Ba Mẹ, não bộ Bé sẽ tự động đánh giá: “Chiêu này không hiệu quả nữa, mình nên thôi”.

4️⃣ Bước 4: Hướng dẫn Bé “xả” cảm xúc đúng cách

Khi Bé đã mệt và bắt đầu nín, hãy mở rộng vòng tay đón Bé vào lòng. Lúc này mới là lúc để dạy Bé cách khác để bùng nổ: “Lần sau nếu giận, con có thể đấm vào gối, hoặc dậm chân thật mạnh xuống đất nhé. Như thế sẽ không bị đau như đập đầu đâu”.

Để giúp Bé không phải dùng đến cách cực đoan này nữa, Ba Mẹ có thể xây dựng cho Bé những “kênh giao tiếp” mới:

✅ Dạy Bé “mượn lời” Ba Mẹ: Khi thấy Bé bắt đầu cáu, hãy nói hộ Bé: “Con đang thấy rất khó chịu đúng không? Con muốn chơi tiếp nhưng đã đến giờ đi tắm rồi, nên con giận đúng không?”. Khi cảm xúc được gọi tên, nó sẽ bớt “hung dữ” hơn.

✅ Tạo ra những cách “xả” an toàn: Hãy dạy Bé: “Khi nào con thấy giận quá, mình cùng dậm chân thật mạnh xuống sàn như chú voi nhé, hoặc con hãy ôm thật chặt chú gấu bông này này”. Ba Mẹ cùng có thể dựng một góc nhỏ có gối mềm, gấu bông và nói với Bé: “Khi nào con thấy khó chịu trong người, mình cùng ra đây ngồi cho thoải mái nhé”.

✅ Kết nối khi “trời yên biển lặng”: Đừng chỉ chú ý đến Bé khi Bé ăn vạ, hãy cố gắng dành thật nhiều lời khen và cái ôm khi Bé biết tự chơi ngoan hoặc biết chờ đợi. Từ đó, Bé hiểu được rằng sự ngoan ngoãn mới là cách tốt nhất để có được tình yêu của Ba Mẹ.

✅ Nguyên tắc “Không” là “Không”: Tuyệt đối không vì Bé làm đau mình mà Ba Mẹ phá vỡ giới hạn đã đặt ra. Nếu Bé biết “tự hành hạ” sẽ nhận được kẹo, Bé sẽ làm việc đó mãi mãi.

Chứng kiến Bé tự làm đau mình là một thử thách lòng kiên nhẫn cực hạn của bất kỳ người làm Ba Mẹ nào. Nhưng sự điềm tĩnh của Ba Mẹ chính là chiếc mỏ neo giúp Bé thoát khỏi cơn bão. Bằng cách không bị cuốn theo hành vi tiêu cực của Bé, Ba Mẹ đang dạy Bé một bài học cuộc đời quý giá: Cảm xúc có thể rất mạnh mẽ, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ được nó mà không cần làm tổn thương chính mình.

Daisy Home Preschool