Ba mẹ nên làm gì khi bé dưới 5 tuổi khó chịu trước lời trêu chọc của người khác?

Việc thấy Bé đỏ mặt, òa khóc hay nổi giận khi bị người lớn trêu chọc là một tình huống “dở khóc dở cười” mà hầu như Ba Mẹ nào cũng từng gặp. Người lớn thường nghĩ đó chỉ là đùa cho vui, nhưng với Bé dưới 5 tuổi, những lời nói ấy hoàn toàn không vui chút nào. Ở độ tuổi này, thế giới quan của Bé còn rất non nớt. Bé chưa phân biệt được đâu là đùa vui, đâu là chế giễu, và cũng chưa đủ khả năng tự bảo vệ cảm xúc của mình. Vì vậy, một câu nói tưởng chừng đùa vui như: “Mẹ có em bé rồi, con sắp ra rìa nhé!” có thể trở thành một cú sốc tâm lý, khiến Bé lo sợ bị bỏ rơi, mất cảm giác an toàn. Nếu những trải nghiệm này lặp đi lặp lại mà không được Ba Mẹ nâng đỡ đúng cách, Bé có thể dần trở nên tự ti, nhạy cảm hoặc né tránh giao tiếp.

❓ Vậy Ba Mẹ nên làm gì để bảo vệ cảm xúc của Bé, đồng thời giúp Bé học cách đối diện lành mạnh với những lời trêu chọc? Hãy cùng Daisy Home tìm hiểu ngay trong bài viết này nhé!

Trước khi hành động, Ba Mẹ cần hiểu rằng tại sao Bé lại phản ứng mạnh trước lời nói đùa như vậy:

🐣 Chưa hiểu được sự trêu đùa/ mỉa mai: Bé tin mọi lời người lớn nói là thật. Nếu ai đó nói “Mẹ có em bé rồi, Sóc sắp bị ra rìa rồi”,”Con trai mà hay khóc nhè”, Bé thực sự tin rằng mình sắp bị bỏ rơi hoặc có điều gì đó sai ở bản thân.

🐣 Cái tôi đang hình thành: Bé đang học cách khẳng định bản thân. Khi bị trêu về ngoại hình hoặc hành động, Bé cảm thấy lòng tự trọng bị tổn thương sâu sắc.

🐣 Kỹ năng ngôn ngữ chưa hoàn thiện: Bé khó chịu nhưng không biết diễn đạt bằng lời, dẫn đến việc khóc, hét hoặc ném đồ đạc.

Hiểu được những tâm lý đó của Bé, Ba Mẹ cần làm gì ngay khi Bé bị trêu chọc?

1️⃣ Ở bên cạnh và bảo vệ Bé

Khi Bé đang khóc hoặc tức giận, đừng vội kéo Bé đi chỗ khác, ép Bé im lặng, và càng không nên cười phụ họa hay nói: “Có gì đâu mà khóc”. 

Thay vào đó, hãy cúi xuống ngang tầm mắt, ôm Bé nếu Bé muốn, và cho Bé thời gian bình tĩnh. Sự hiện diện bình thản của Ba Mẹ chính là “lá chắn” giúp Bé vượt qua cảm xúc tiêu cực.

Nếu người trêu chọc vẫn tiếp tục, Ba Mẹ có thể lịch sự, nhẹ nhàng can thiệp: Bác ơi, Bé nhà em chưa hiểu đùa kiểu này đâu, cháu đang thấy buồn đấy ạ.”. Điều này vừa bảo vệ Bé, vừa cho Bé thấy bạn luôn đứng về phía Bé.

2️⃣ Gọi tên cảm xúc của Bé

Khi Bé đã bớt căng thẳng, hãy giúp Bé hiểu chuyện gì đang xảy ra bên trong mình. Ví dụ: “Con đang tức giận vì chú nói con béo đúng không? Mẹ hiểu, nghe vậy không vui chút nào.”

Việc gọi tên cảm xúc giúp Bé bình tĩnh nhanh hơn và học được cách nhận diện, diễn đạt cảm xúc thay vì phản ứng bằng khóc lóc hay cáu gắt.

3️⃣ Đính chính sự thật

Sau khi Bé đã bình tĩnh, hãy giải thích nhẹ nhàng: “Đôi khi người lớn muốn làm quen nhưng họ chưa biết cách đùa vui, lời họ nói không phải là sự thật đâu. Con vẫn là cậu bé tuyệt vời nhất của Ba Mẹ” hay “Cô chú chỉ đùa vui thôi, cô chú không có ý xấu con bỏ qua cho cô chú nhé”. Điều này giúp Bé hiểu rằng: Không phải lời nói nào của người khác cũng đúng và giá trị của Bé không phụ thuộc vào lời trêu chọc.

4️⃣ Dạy Bé cách phản ứng đơn giản, phù hợp với độ tuổi

Bé dưới 5 tuổi chưa cần phải “đối đáp thông minh”, nhưng Ba Mẹ có thể dạy Bé vài câu ngắn gọn để tự bảo vệ mình, chẳng hạn: “Con không thích bị nói như vậy”, “Ngừng lại đi, con đang buồn đấy”, “Con muốn được nói chuyện nhẹ nhàng.” Ba Mẹ có thể tập cùng Bé ở nhà thông qua trò đóng vai. Việc này giúp Bé tự tin và biết cách đối đáp hơn khi gặp tình huống tương tự ngoài đời.

Ngoài ra, để không làm tổn thương thêm lòng tự trọng của Bé, Ba Mẹ hãy tránh:

❎ Chê Bé nhạy cảm: “Có thế mà cũng khóc”, “Đùa tí thôi mà làm gì căng thế”. Câu nói này khiến Bé cảm thấy cảm xúc của mình là sai trái.

❎ Không bắt Bé phải cười lại hoặc chào hỏi với người trêu: Đừng ép Bé phải tỏ ra vui vẻ khi Bé đang cảm thấy bị tổn thương.

❎ Không hùa theo để “thử” Bé: Nhiều Ba Mẹ cũng tham gia trêu để xem Bé phản ứng thế nào, nhưng điều này sẽ làm mất đi niềm tin tuyệt đối của Bé dành cho Ba Mẹ.

Ba Mẹ cũng đừng quên bồi đắp sự tự tin cho Bé mỗi ngày, bởi một đứa trẻ cảm thấy được yêu thương và công nhận sẽ ít bị ảnh hưởng bởi lời trêu chọc hơn. Ba Mẹ hãy thường xuyên khen ngợi nỗ lực của Bé, không chỉ ngoại hình mà cả hành vi và cảm xúc: “Con đã cố gắng lắm rồi”, “Ba Mẹ rất tự hào vì con biết nói ra cảm xúc của mình”. Khi Bé có nền tảng tự tin vào bản thân, những lời nói bên ngoài sẽ không còn quá nặng nề với Bé nữa.

Lời trêu chọc tưởng chừng vô hại có thể để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng Bé nhỏ. Tuy nhiên, nếu Ba Mẹ đủ kiên nhẫn, thấu hiểu và đồng hành đúng cách, những tình huống này sẽ trở thành cơ hội quý giá để Bé học cách nhận diện cảm xúc, bảo vệ bản thân và xây dựng sự tự tin từ sớm.

Daisy Home Preschool