Khi bé nói hỗn với anh/chị – ba mẹ cần làm gì? (Phần 2)

Khi “cơn bão” xảy ra, cách Ba Mẹ phản ứng sẽ quyết định hành vi đó có lặp lại hay không. Vì vậy, khi nghe Bé nói lời không hay, thay vì quát mắng ngay lập tức (điều này chỉ làm Bé sợ hãi hoặc muốn phản kháng mạnh hơn), Ba Mẹ hãy thử áp dụng công thức sau:

💧 Bước 1: Giữ bình tĩnh

Nếu Ba Mẹ nổi giận, Bé sẽ học được rằng: “À, ai hét to hơn thì người đó thắng”. Hãy hít một hơi sâu, vì chính sự điềm tĩnh của ba mẹ là bài học đầu tiên về kiểm soát cảm xúc cho Bé.

💧 Bước 2: Tách các Bé ra và chấn chỉnh hành vi

Nếu hai Bé đang tranh cãi, hãy tách các Bé ra. Sau đó, Ba/Mẹ hãy nói rõ ràng bằng tông giọng thấp nhưng nghiêm túc: “Ở nhà mình, chúng ta không dùng những từ ngữ đó để nói với nhau. Câu đó làm anh/chị buồn và làm Ba/Mẹ không vui.” Những thông điệp cụ thể, dứt khoát, không dài dòng giúp Bé nhỏ dễ dàng tiếp thu.

💧 Bước 3: Dạy Bé “từ vựng thay thế”

Đây là bước quan trọng nhất bởi trẻ con không biết làm gì khác nếu ta chỉ bảo chúng “đừng làm thế”. Ba Mẹ hãy dạy con cách nói đúng như:

Thay vì để Bé nói: “Mày đi ra đi, của tao!”

Hãy dạy Bé nói: “Em đang giận vì anh chưa hỏi ý kiến em. Em muốn chơi một mình.”

Khi được cung cấp mẫu câu thay thế, Bé dần học cách gọi tên cảm xúc và diễn đạt nhu cầu một cách phù hợp hơn. Sự lặp lại kiên nhẫn của người lớn sẽ giúp kỹ năng này hình thành tự nhiên theo thời gian.

💧 Bước 4: Khuyến nghị sự kết nối

Việc ép một đứa bé 3-4 tuổi xin lỗi khi chúng đang hừng hực lửa giận thường chỉ nhận được cái lý nhí miễn cưỡng. Hãy đợi khi Bé đã dịu lại, hãy hỏi: “Con thấy anh/chị đang buồn kìa, con có muốn làm gì để anh/chị vui lên không?” (Có thể là một cái ôm, hoặc chia sẻ với anh/chị các món đồ chơi). Sự tự nguyện giúp Bé hiểu ý nghĩa của hành động, thay vì chỉ làm cho xong.

💧 Bước 5: Thiết lập ranh giới rõ ràng

Trong quá trình đồng hành, Ba Mẹ cần phân biệt rõ giữa cảm xúc và hành vi. Cảm xúc tức giận hay khó chịu luôn được chấp nhận, nhưng hành vi gây tổn thương thì cần được điều chỉnh. Thông điệp có thể rất rõ ràng: Bé có thể tức giận, nhưng không được xúc phạm. Nếu Bé tiếp tục dùng lời lẽ không phù hợp, Bé sẽ cần thời gian ngồi bình tĩnh lại. Điều quan trọng là sự nhất quán, nếu ranh giới thay đổi theo tâm trạng người lớn sẽ khiến Bé khó học được quy tắc ổn định.

Và khi Bé sửa lại lời nói theo hướng tích cực hơn, Ba Mẹ đừng quên ghi nhận ngay: “Con của Ba/Mẹ giỏi (hoặc dũng cảm) quá.”/ “Con nói vậy dễ nghe lắm đó.” Sự củng cố tích cực giúp hành vi tốt được lặp lại nhanh hơn bất kỳ hình phạt nào.

Ngoài ra, trong nhiều tình huống, sự tức giận của Bé bắt nguồn từ hành vi chưa phù hợp của anh/chị như lấy đồ chơi mà không hỏi, trêu chọc, dành phần hơn,… Nếu Ba Mẹ chỉ xử lý Bé vì “em nói hỗn” mà bỏ qua hành vi chưa phù hợp đó, Bé rất dễ hình thành cảm giác ấm ức, bị thua thiệt hoặc bị thiên vị. Vì vậy, bên cạnh việc dạy Bé cách nói phù hợp hơn, Ba Mẹ cũng cần nhắc nhở anh/chị: “Con lấy đồ của em thì cần hỏi trước”/ “Em nhỏ hơn, con không được trêu chọc em như thế nhé.” Khi cả hai phía đều được hướng dẫn, Bé sẽ cảm nhận được sự công bằng. Và cảm giác công bằng chính là nền tảng để mối quan hệ anh chị em bền vững.

Những lời nói chưa ngoan của Bé dưới 5 tuổi không phản ánh nhân cách của Bé, mà chúng chỉ cho thấy một hệ thần kinh còn non nớt đang học cách xử lý những cảm xúc lớn. Nếu Ba Mẹ chỉ tập trung vào việc dập tắt hành vi, Ba Mẹ có thể đạt được sự im lặng tạm thời. Nhưng nếu chọn cách giữ bình tĩnh, đặt ranh giới rõ ràng và dạy Bé cách nói khác đi, Ba Mẹ đang giúp Bé xây dựng nền tảng lâu dài: biết gọi tên cảm xúc, biết diễn đạt nhu cầu, biết cách yêu thương và tôn trọng những người thân thiết nhất.

Daisy Home Preschool