Bé nói quá to hoặc thường xuyên hét khi giao tiếp, ba mẹ nên làm gì?

Việc trẻ nhỏ thường xuyên nói với âm lượng quá lớn hoặc hay la hét khi giao tiếp là một vấn đề khiến Ba Mẹ cảm thấy mệt mỏi. Nhưng trong phần lớn trường hợp, việc Bé nói quá to không phải vì cố ý mà xuất phát từ những nguyên nhân liên quan đến sự phát triển, môi trường sống hoặc kỹ năng giao tiếp chưa hoàn thiện. Dưới đây là những nguyên nhân chính và cách để Ba Mẹ giúp Bé điều chỉnh âm lượng giọng nói hiệu quả.

💁‍♀️ Trước khi điều chỉnh hành vi, Ba Mẹ cần quan sát để hiểu nguyên nhân đằng sau tiếng hét của Bé. Thông thường, Bé nói to xuất phát từ các lý do sau:

Chưa nhận thức được “không gian âm thanh”: Trẻ nhỏ, đặc biệt là dưới 6 tuổi, thường chưa có khả năng tự kiểm soát và đánh giá cường độ âm thanh mình phát ra so với môi trường xung quanh.

Bị quá tải cảm xúc: Khi quá phấn khích, vui sướng tột độ, hoặc ngược lại là tức giận, thất vọng, Bé mất đi khả năng điều chỉnh giọng nói. La hét lúc này là cách xả tự nhiên của cảm xúc.

Gây sự chú ý: Nếu Ba Mẹ quá bận rộn, thường xuyên bấm điện thoại hoặc chỉ phản hồi khi Bé khóc lóc, la hét, trẻ sẽ ghi nhận rằng: “Mình phải hét lên thì ba mẹ mới nghe mình nói”.

Môi trường xung quanh quá ồn ào: Nếu nhà luôn bật TV tiếng lớn, mọi người trong nhà thường xuyên nói lớn tiếng hoặc cãi vã, Bé sẽ tự động tăng âm lượng để hòa nhập và cạnh tranh âm thanh.

Vậy Ba Mẹ có thể giúp Bé điều chỉnh giọng nói như thế nào?

✅ Sử dụng “Tuyệt chiêu nói thầm”

Khi Bé hét lớn, phản xạ tự nhiên của Ba Mẹ là nói to lại: “Sao con hét lên thế!”. Nhưng điều này lại vô tình gửi đến trẻ một thông điệp rằng muốn người khác chú ý thì phải nói thật lớn. Thay vào đó, hãy bước lại gần Bé, cúi xuống ngang tầm mắt, nhìn vào mắt Bé và nói thật nhẹ nhàng: “Mẹ đang nghe con đây, nhưng con nói nhỏ thôi thì mẹ mới hiểu được”. Khi người lớn hạ thấp âm lượng, Bé thường sẽ vô thức hạ giọng theo để lắng nghe. Đây là một cách rất đơn giản nhưng lại mang đến hiệu quả tích cực hơn nhiều so với việc quát mắng.

✅ Cụ thể hóa các mức độ âm lượng

Trẻ nhỏ tư duy trực quan, vì vậy khái niệm “nói nhỏ thôi” rất mơ hồ với Bé. Hãy thiết lập một “Thước đo âm lượng” từ 1 đến 5 và giải thích cho Bé:

Mức 1 – Giọng nói thầm: Dùng khi em bé đang ngủ, khi ở trong rạp chiếu phim, thư viện.

Mức 2 – Giọng nói trong nhà: Âm lượng vừa đủ nghe, dùng khi ngồi ăn cơm, nói chuyện trong phòng khách.

Mức 3 – Giọng nói thuyết trình: Dùng khi phát biểu trước lớp.

Mức 4 – Giọng nói ngoài trời: Dùng khi chơi ở sân chơi, công viên rộng lớn.

Mức 5 – Giọng kêu cứu: Chói tai, la hét hết sức, chỉ được dùng khi gặp nguy hiểm hoặc cần người giúp đỡ khẩn cấp.

Hãy in một biểu đồ 5 mức độ này dán lên tủ lạnh. Khi Bé nói quá to, Ba Mẹ chỉ cần chỉ vào biểu đồ và nhắc: “Con đang dùng giọng mức 4 ở trong nhà kìa, chúng ta cần chuyển về mức 2 nhé!”.

✅ Dạy Bé cách diễn đạt cảm xúc bằng ngôn ngữ

Khi Bé la hét vì tức giận hoặc bứt rứt, hãy giúp Bé gọi tên cảm xúc thay vì chỉ trừng phạt hành vi. Như: “Mẹ thấy con đang rất tức giận vì xếp hình bị đổ đúng không? Con hãy hít một hơi sâu và nói: Mẹ ơi, giúp con với! Mẹ sẽ hiểu và giúp con ngay”. Sự thấu hiểu và gọi đúng tên cảm xúc sẽ giúp trẻ hạ hỏa nhanh chóng, từ đó âm lượng cũng tự động giảm xuống.

✅ Trò chơi “Công tắc âm lượng”

Biến việc rèn luyện thành một trò chơi thú vị. Ba Mẹ và Bé có thể chơi trò đóng vai các con vật.

“Bây giờ chúng ta làm sư tử nhé” (Cả hai cùng gầm gừ thật to).

“Bây giờ chúng ta làm chuột nhắt nào” (Cả hai cùng nói lí nhí, đi kiễng chân nhẹ nhàng).

Trò chơi này giúp Bé rèn luyện cơ quan phát âm, hiểu sự khác biệt giữa các mức độ âm thanh và biết cách tự kiểm soát cường độ giọng nói một cách chủ động.

✅ Làm gương và điều chỉnh môi trường sống

Trẻ em chính là chiếc gương phản chiếu của người lớn. Nếu người lớn thường xuyên nói vọng từ phòng này sang phòng khác, mở tivi quá lớn hay tranh luận bằng giọng gay gắt, rất khó để yêu cầu Bé luôn giữ âm lượng nhỏ.

Vì vậy, Ba Mẹ hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ như:

Đi đến gần người cần nói chuyện thay vì gọi lớn từ xa.

Giảm âm lượng tivi hoặc loa khi không thực sự cần.

Giao tiếp với nhau bằng giọng điềm tĩnh.

Một môi trường yên tĩnh sẽ giúp Bé dần hình thành thói quen giao tiếp nhẹ nhàng hơn.

✅ Khen ngợi và củng cố tích cực đúng lúc 

Hãy bắt lấy những khoảnh khắc Bé làm đúng để khen ngợi cụ thể: “Mẹ rất thích cách con dùng ‘giọng nói trong nhà’ để kể chuyện cho mẹ nghe ban nãy. Nghe dễ chịu và dễ thương lắm”. Trẻ em luôn khao khát sự ghi nhận, khi biết hành vi nào mang lại sự chú ý tích cực, Bé sẽ lặp lại hành vi đó.

Thay đổi thói quen giao tiếp của một Bé không thể diễn ra trong một sớm một chiều mà cần sự kiên nhẫn và nhất quán. Và Ba Mẹ chính là chiếc gương phản chiếu rõ nhất của Bé. Khi người lớn giao tiếp với Bé bằng sự điềm tĩnh, từ tốn và thấu cảm, Bé cũng sẽ dần học được cách kiểm soát bản thân và lan tỏa lại nguồn năng lượng bình an đó. Daisy Home chúc Ba Mẹ áp dụng thành công và có những cuộc trò chuyện thật chất lượng, thấu hiểu cùng Bé!

Daisy Home Preschool